İcra dairesinden gelen tebligatı elinize aldığınız o an, aklınıza gelen ilk soru hep aynıdır: "Maaşımın ne kadarı gidecek?" Bordronun tamamının kesileceğini düşünüp panikleyenler var, "zaten bir şey yapamazlar" diyip kafasını kuma gömenler var. İkisi de yanlış. Kanun burada işçiyi tamamen çıplak bırakmayacak şekilde kesin bir sınır çizmiş durumda ve bu sınırı bilmek, hem işvereninizin hem icra dairesinin size doğru davranıp davranmadığını anlamanızın tek yolu.
1/4 Kuralı Tam Olarak Nasıl İşliyor?
İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi, maaş, ücret, ikramiye gibi düzenli gelirlerin haczinde net bir çizgi çiziyor: borçlunun ve ailesinin geçimini sağlayabilmesi için gelirin en az dörtte üçü dokunulmaz kalıyor. Haczedilebilecek kısım, yani icraya gidebilecek üst sınır, maaşın %25'i. Bu oran maaşın brüt değil, kanunen kesintiler yapılmış net tutarı üzerinden hesaplanır — yani SGK primi, gelir vergisi gibi zaten yasal olarak kesilmesi gereken kalemler düşüldükten sonraki net maaş baz alınır.
Önemli bir nüans var: bu %25 bir "asgari" değil, bir "tavan". İcra memuru dilerse daha az da kesebilir ama daha fazlasını kesemez. Uygulamada genellikle doğrudan %25 üzerinden işlem yapılır çünkü alacaklı tarafın da tahsilatı en hızlı şekilde tamamlaması hedeflenir.
Örnek Hesaplama
Net maaşı 30.000 TL olan bir çalışana icra geldiğini düşünelim:
- Haczedilebilecek maksimum tutar: 30.000 × %25 = 7.500 TL
- Çalışanın eline geçecek minimum tutar: 22.500 TL
Bu Sınırın İstisnası Var mı?
Evet, kanun iki kalemi bu genel sınırın dışına çıkarıyor ve bunlarda daha yüksek oranlar mümkün:
- Nafaka borçları: Eş veya çocuk nafakası söz konusu olduğunda, nafaka alacağı için maaşın 1/4'ünü aşan bir kesinti yapılabilir. Nafaka, kanunun gözünde "önceliği en yüksek" borç türü sayılır.
- İşçinin kendi rızası: Borçlu, icra memuruna kendi isteğiyle daha yüksek bir kesinti oranını kabul edebilir. Ancak bu, memurun tek taraflı dayatabileceği bir şey değil — borçlunun açık onayı gerekir.
Bunların dışında, normal ticari borç, kredi kartı borcu, senet borcu gibi alacaklar için %25 sınırı kesin ve değiştirilemez.
Birden Fazla İcra Dosyası Varsa Ne Olur?
Bu, en çok kafa karıştıran konu. Aynı anda 3-4 farklı icra dosyası olan birçok kişi, her dosyanın ayrı ayrı %25 keseceğini düşünüp dehşete kapılıyor. Gerçek böyle işlemiyor.
Kanun burada bir sıra ve kuyruk sistemi kuruyor. Toplam kesinti oranı yine maaşınızın %25'ini aşamaz; birden fazla dosya varsa bu %25'lik dilim, dosyalar arasında öncelik sırasına göre paylaştırılır:
- İlk gelen icra dosyası, %25'lik kesintiyi tamamen kendi borcuna aktarır — borç bitene kadar kesinti ona gider.
- O dosya kapandığında, sıradaki dosya devreye girer ve aynı %25'lik dilimi kullanmaya başlar.
- Bu şekilde dosyalar bir kuyrukta bekler; asla aynı anda maaşınızdan %50 veya %75 gibi bir kesinti yapılmaz.
İşveren Fazla Kesinti Yaparsa Ne Yapmalısınız?
Bordronuzu kontrol edip %25'ten fazla bir kesinti gördüğünüzde bunu asla "aradaki fark zaten oraya gidiyordur" diye görmezden gelmeyin. İşverenin kanunda belirtilen sınırın üzerinde kesinti yapması hukuka aykırıdır ve bu durumda:
- Önce İK/muhasebe birimine yazılı olarak (e-posta ile, kayıt altında kalacak şekilde) bordro detayını ve haciz ihbarnamesini talep edin.
- Fazladan kesilen tutarın iadesini yazılı olarak isteyin; işveren buna 7 gün içinde makul bir yanıt vermek zorundadır.
- Sonuç alamazsanız, ilgili icra dairesine başvurup işverenin hatalı kesinti yaptığını bildirin — icra memuru işverenden hesap sorabilir.
- Israrla çözülmezse, İş Mahkemesi'ne başvurarak haksız kesilen tutarın faiziyle iadesini talep etme hakkınız vardır.
Emekli Maaşı ve Asgari Ücret Haczi Farklı mı?
Sık sorulan bir diğer soru da bu. Kısaca:
| Gelir Türü | Haciz Durumu |
|---|---|
| Normal maaş / ücret | %25'e kadar haczedilebilir |
| SGK emekli/malulen/dul-yetim aylığı | Nafaka borcu dışında haczedilemez (5510 sayılı Kanun m.93) |
| Asgari ücret | Aynı %25 kuralına tabidir, ayrı bir dokunulmazlığı yoktur |
| Kıdem / ihbar tazminatı | Genel olarak haczedilebilir kalemler arasındadır |
Yani emeklilik maaşınıza icra gelmişse ve bu bir nafaka borcu değilse, itiraz etme hakkınız çok kuvvetlidir — SGK emekli aylığı kural olarak haciz kapsamı dışındadır.
Sık Sorulan Sorular
İşveren maaşımın hepsini keserse ne yapmalıyım?
Bu doğrudan kanuna aykırıdır. Yazılı itiraz ve gerekirse İş Mahkemesi yolunu kullanmalısınız; ayrıca durumu ilgili icra dairesine bildirmelisiniz.
Maaş haczi ne zaman sona erer?
Borç ve varsa faiz/masraflar tamamen tahsil edildiğinde icra dairesi haczi kaldırır ve işverene bildirir. Bordronuzda kesintinin bittiğini görene kadar takip etmekte fayda var.
İşten çıkıp yeni bir işe girsem haciz devam eder mi?
Evet. Haciz kişiye bağlıdır, işyerine değil. Yeni işvereniniz öğrenir öğrenmez aynı kesinti devam eder; icra dairesine yeni işvereninizi bildirmeniz gerekir.
Net Maaşınızı Hemen Hesaplayın
Brüt maaşınızdan icra kesintisi öncesi net tutarınızı görün, haciz oranınızı kolayca çıkarın.
Maaş Hesaplama Aracını Aç